Pankreatit, pankreasın inflamasyonu ile karakterize edilen ve klinik seyri akut veya kronik olabilen önemli bir gastroenterolojik hastalıktır. Akut pankreatit ani başlayan ve çoğu zaman geri dönüşümlü bir tabloyken, kronik pankreatit uzun süreli inflamasyona bağlı kalıcı yapısal hasar ve fonksiyon kaybı ile seyreder. Bu yazıda Akut vs kronik pankreatit arasındaki farklar klinik açıdan net ve akıcı bir şekilde ele alınmaktadır.
Bu içerik Gastroenteroloji alanında değerlendirilen ve Hastalıklar kategorisine ait bir konudur.
Akut Pankreatit Nedir?
Akut pankreatit, pankreasın ani gelişen inflamasyonudur. Uygun ve zamanında tedavi ile olguların büyük bir kısmında tam iyileşme sağlanabilir.
En sık nedenler arasında safra taşları, alkol kullanımı, hipertrigliseridemi, ERCP sonrası gelişen pankreatit, bazı ilaçlar ve abdominal travmalar yer alır.
Klinik olarak ani başlayan şiddetli epigastrik ağrı, ağrının sırta yayılması, bulantı, kusma, ateş ve taşikardi görülebilir.
Kronik Pankreatit Nedir?
Kronik pankreatit, pankreas dokusunda uzun süreli inflamasyon sonucu gelişen fibrozis ve geri dönüşümsüz yapısal hasar ile karakterizedir. Hastalık ilerledikçe hem ekzokrin hem de endokrin pankreas fonksiyonları bozulur.
En sık neden uzun süreli alkol kullanımıdır. Ayrıca genetik faktörler, otoimmün pankreatit ve tekrarlayan akut pankreatit atakları da etiyolojide rol oynar.
Klinik belirtiler arasında tekrarlayan veya sürekli karın ağrısı, kilo kaybı, steatore ve diyabet gelişimi yer alır.
Akut ve Kronik Pankreatit Arasındaki Temel Farklar
Akut pankreatit ani başlangıçlıdır ve çoğu zaman geri dönüşümlüdür. Ağrı şiddetli ve akut karakterdedir. Pankreas dokusunda ödem ve inflamasyon ön plandadır. Serum amilaz ve lipaz düzeyleri genellikle belirgin şekilde yükselir ve pankreas yetmezliği çoğu zaman gelişmez.
Kronik pankreatit ise yavaş ve sinsi başlangıçlıdır. Hastalık geri dönüşsüzdür ve yıllar içinde ilerler. Ağrı genellikle kronik veya tekrarlayan ataklar şeklindedir. Pankreas dokusunda fibrozis ve kalsifikasyonlar izlenir. Enzim düzeyleri normal veya hafif yüksek olabilir. Zamanla ekzokrin ve endokrin yetmezlik gelişir.
Tanı Yaklaşımı
Akut pankreatitte tanı serum amilaz ve lipaz yüksekliği ile birlikte klinik bulgulara dayanır. Abdominal ultrasonografi ve bilgisayarlı tomografi tanıda ve komplikasyonların değerlendirilmesinde kullanılır. Hastalığın şiddetini belirlemek için Ranson veya BISAP gibi skorlamalar yapılabilir.
Kronik pankreatitte tanı daha çok görüntüleme yöntemlerine dayanır. Bilgisayarlı tomografi ve MRCP ile pankreas kanal düzensizlikleri ve kalsifikasyonlar gösterilebilir. Dışkıda elastaz düzeyinin düşüklüğü ekzokrin yetmezliği düşündürür. Glukoz metabolizması değerlendirilerek diyabet varlığı araştırılır.
Tedavi Yaklaşımı
Akut pankreatitte temel tedavi açlık, intravenöz sıvı resüsitasyonu, yeterli analjezi ve altta yatan nedenin ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Safra taşı saptanan olgularda endoskopik veya cerrahi girişimler gerekebilir.
Kronik pankreatitte tedavi semptom kontrolüne yöneliktir. Alkol ve sigaranın bırakılması esastır. Pankreatik enzim replasmanı, ağrı kontrolü ve diyabet yönetimi önemlidir. Seçilmiş olgularda endoskopik veya cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Klinik Önemi
Akut pankreatit potansiyel olarak hayatı tehdit eden komplikasyonlara yol açabilen bir acil durumdur. Kronik pankreatit ise yaşam kalitesini belirgin şekilde düşüren, kalıcı fonksiyon kaybı ve metabolik komplikasyonlarla seyreden ilerleyici bir hastalıktır. Bu iki tablonun doğru ayırt edilmesi uygun tedavi ve uzun dönem izlem açısından kritik öneme sahiptir.
Sık Sorulan Sorular
Akut pankreatit kronikleşir mi?
Evet. Özellikle alkol kullanımına bağlı tekrarlayan akut pankreatit atakları zamanla kronik pankreatite ilerleyebilir.
Kronik pankreatit tamamen iyileşir mi?
Hayır. Gelişen fibrozis geri dönüşsüzdür. Tedavi semptomların kontrolü ve komplikasyonların önlenmesine yöneliktir.
Pankreatitte diyet önemli midir?
Evet. Düşük yağlı beslenme ve alkolün tamamen bırakılması hem akut hem kronik pankreatitte tedavinin temelini oluşturur.
İlgili Tıbbi Terimler
Safra taşı hastalığı, hipertrigliseridemi, steatore, ekzokrin pankreas yetmezliği, ERCP
⚠️ Sorumluluk Reddi (Tıbbi Uyarı)
Bu içerik yalnızca tıbbi bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi süreçlerinde klinik değerlendirme esastır ve bu bilgiler hekimin yerini tutmaz. Kendi kendine tanı veya tedavi amacıyla kullanılamaz.
Klinik ve tedavi yaklaşımları, Mayo Clinic tarafından yayınlanan güncel kılavuzlarla uyumludur.