Duke kriterleri, enfektif endokardit (EE) tanısında dünya genelinde en yaygın kullanılan, klinik, mikrobiyolojik ve görüntüleme bulgularını birleştiren standart tanı sistemidir. İlk kez Duke Üniversitesi’nde geliştirilmiş, daha sonra modifiye Duke kriterleri olarak güncellenmiştir. Güncel klinik pratikte özellikle acil servis, kardiyoloji ve enfeksiyon hastalıkları alanlarında tanısal karar vermeyi destekler.
Duke Kriterleri Hesaplayıcı
Modifiye Duke kriterlerine göre enfektif endokardit tanı olasılığını değerlendirmek için hazırlanmış klinik destek aracıdır.
Kriterler
Pozitif kan kültürü
Tipik etkenlerle ≥2 ayrı kan kültüründe üreme.
Endokardiyal tutulum
EKO’da vejetasyon, abse veya yeni kapak yetersizliği.
Predispozan durum
Kalp hastalığı veya IV ilaç kullanımı.
Ateş
≥ 38 °C.
Vasküler fenomenler
Emboliler, Janeway lezyonları.
İmmünolojik fenomenler
Osler nodülleri, glomerülonefrit.
Majör olmayan mikrobiyoloji
Majör kriteri karşılamayan kültür.
Duke Kriterlerinin Amacı
Duke kriterlerinin temel amacı; endokardit şüphesi olan hastalarda tanıyı objektif, tekrarlanabilir ve kanıta dayalı biçimde koymaktır. Özellikle nonspesifik semptomlarla başvuran hastalarda (ateş, halsizlik, embolik olaylar) aşırı tanı veya tanı gecikmesini önlemeyi hedefler.
Duke Kriterleri Nasıl Sınıflandırılır?
Duke kriterleri majör ve minör olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Majör Duke Kriterleri
1. Pozitif Kan Kültürü
Aşağıdaki durumlardan biri majör kriter kabul edilir:
- Tipik endokardit etkenlerinin (ör. Streptococcus viridans, Staphylococcus aureus, Enterococcus) iki ayrı kan kültüründe üretilmesi
- Persistan bakteriyemi (12 saatten uzun süre arayla pozitif kültürler)
- Coxiella burnetii için tek pozitif kültür veya yüksek antikor titresi
2. Endokardiyal Tutulum Kanıtı
- Ekokardiyografide vejetasyon, abse, parsiyel protez kapak dehisansı
- Yeni gelişen kapak yetersizliği
👉 Özellikle transözofageal ekokardiyografi (TEE), protez kapaklı hastalarda tanı duyarlılığını artırır.
Minör Duke Kriterleri
- Predispozan kalp hastalığı veya intravenöz ilaç kullanımı
- Ateş ≥ 38°C
- Vasküler fenomenler: arteriyel emboli, septik infarkt, Janeway lezyonları
- İmmünolojik fenomenler: glomerülonefrit, Osler nodülleri, Roth lekeleri
- Majör kriteri karşılamayan pozitif kan kültürü veya serolojik kanıt
Duke Kriterlerine Göre Tanı
| Tanı Durumu | Kriter Kombinasyonu |
|---|---|
| Kesin Endokardit | 2 majör veya 1 majör + 3 minör veya 5 minör |
| Olası Endokardit | 1 majör + 1 minör veya 3 minör |
| Dışlanmış | Kriterleri karşılamayan veya alternatif tanı |
Klinik Önemi
- Erken tanı → erken antibiyotik ve gerekirse cerrahi müdahale
- Yanlış tanıyı azaltır
- Klinik araştırmalarda standartlaştırılmış hasta seçimi sağlar
- Mortalitesi yüksek bir hastalık olan endokarditte prognozu iyileştirir
Duke Kriterlerinin Sınırlamaları
- Erken evrede ekokardiyografi negatif olabilir
- Antibiyotik başlanmış hastalarda kan kültürleri yalancı negatif çıkabilir
- İmmünsüprese hastalarda tipik bulgular silik olabilir
Bu nedenle Duke kriterleri klinik değerlendmenin yerine geçmez, aksine onu destekleyen bir araçtır.
Özet
Duke kriterleri, enfektif endokardit tanısında altın standart yaklaşım olarak kabul edilir. Majör ve minör kriterlerin kombinasyonu sayesinde tanısal doğruluk artırılır ve klinik karar verme süreci güçlendirilir.