Akut pankreatit, pankreasın ani gelişen inflamasyonu ile karakterize, potansiyel olarak ciddi seyir gösterebilen bir hastalıktır. Klinik tablo hafif ve kendini sınırlayan olgulardan, çoklu organ yetmezliği ile seyreden ağır formlara kadar geniş bir spektrumda görülür. Erken tanı ve uygun tedavi prognoz açısından kritik öneme sahiptir.
Bu içerik Gastroenteroloji alanında değerlendirilen ve Hastalıklar kategorisine ait bir konudur.
Akut Pankreatitin Nedenleri
Akut pankreatitin en sık nedenleri safra taşları ve alkol kullanımıdır. Safra taşları pankreas kanalında geçici tıkanmaya yol açarak enzimlerin pankreas içinde aktive olmasına neden olabilir. Alkol ise pankreas dokusunda doğrudan toksik etki gösterir.
Bunlara ek olarak hipertrigliseridemi, ERCP sonrası gelişen pankreatit, bazı ilaçlar, abdominal travmalar ve enfeksiyonlar daha nadir nedenler arasında yer alır.
Belirtiler ve Klinik Bulgular
Akut pankreatitin en tipik bulgusu ani başlayan ve şiddetli seyreden epigastrik karın ağrısıdır. Ağrı çoğu zaman sırta yayılır ve yemek sonrası artış gösterebilir.
Sık görülen ek belirtiler arasında bulantı ve kusma, ateş, taşikardi ve karında hassasiyet bulunur. Ağır olgularda hipotansiyon, solunum sıkıntısı ve bilinç değişiklikleri tabloya eşlik edebilir.
Tanı Yaklaşımı
Akut pankreatit tanısı aşağıdaki üç kriterden en az ikisinin varlığı ile konur: tipik karın ağrısı, serum amilaz veya lipaz düzeylerinin normalin üç katından fazla yükselmesi ve görüntüleme yöntemlerinde pankreatit ile uyumlu bulgular.
Abdominal ultrasonografi özellikle safra taşlarının değerlendirilmesinde ilk basamak görüntüleme yöntemidir. Bilgisayarlı tomografi ise hastalık şiddetinin ve olası komplikasyonların değerlendirilmesinde kullanılır.
Hastalık Şiddetinin Değerlendirilmesi
Akut pankreatitin klinik seyri hafif, orta veya ağır olarak sınıflandırılabilir. Hastalık şiddetini öngörmek amacıyla Ranson kriterleri ve BISAP skoru gibi klinik skorlamalar kullanılmaktadır. Bu skorlar mortalite riskini ve yoğun bakım ihtiyacını tahmin etmeye yardımcı olur.
Tedavi Yaklaşımı
Akut pankreatitin tedavisi büyük ölçüde destekleyicidir. Temel yaklaşımlar arasında ağızdan alımın kesilmesi, intravenöz sıvı resüsitasyonu, etkili ağrı kontrolü ve elektrolit dengesinin sağlanması yer alır.
Safra taşına bağlı olgularda endoskopik veya cerrahi girişimler gerekebilir. Enfeksiyon bulgusu olmayan hastalarda rutin antibiyotik kullanımı önerilmez.
Olası Komplikasyonlar
Akut pankreatit pankreatik nekroz, psödokist oluşumu, sepsis ve çoklu organ yetmezliği gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bu nedenle özellikle ağır olguların yakın izlenmesi gereklidir.
Klinik Önemi
Akut pankreatit acil servislerde sık karşılaşılan ve zamanında müdahale edilmediğinde hayatı tehdit edebilen bir hastalıktır. Erken tanı, doğru risk sınıflaması ve uygun tedavi ile mortalite önemli ölçüde azaltılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Akut pankreatit tekrarlayabilir mi?
Evet. Altta yatan neden ortadan kaldırılmadığı sürece akut pankreatit tekrarlayabilir.
Akut pankreatit kronik pankreatite dönüşür mü?
Tekrarlayan akut pankreatit atakları, özellikle alkol kullanımına bağlıysa, zamanla kronik pankreatite zemin hazırlayabilir.
Akut pankreatitte ne zaman beslenmeye başlanır?
Klinik bulgular düzeldikten sonra oral beslenmeye genellikle kademeli olarak geçilir.
İlgili Tıbbi Terimler
Kronik pankreatit, safra taşı hastalığı, hipertrigliseridemi, amilaz, lipaz, ERCP
Klinik yaklaşım ve tedavi ilkeleri, Mayo Clinic ve NICE tarafından yayımlanan güncel kılavuzlarla uyumludur.
⚠️ Sorumluluk Reddi
Bu içerik yalnızca tıbbi bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi süreçlerinde klinik değerlendirme esastır ve kendi kendine tanı amacıyla kullanılamaz.